Σκολίωση

Σκολίωση : ορισμός

Οι παραμορφώσεις της σπονδυλικής στήλης καθώς και η θεραπεία τους έχουν περιγραφεί από τον Ιπποκράτη, ο όρος όμως «σκολίωση» επινοήθηκε και χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Γαληνό και προέρχεται από τη λέξη σκολιός = στραβός) . Η σκολίωση αναφέρεται στην τρισδιάστατη παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης δηλαδή σε τρία ανατομικά επίπεδα, με κύρια χαρακτηριστικά την πλάγια κλίση (μετωπιαίο επίπεδο),  την στροφή των σπονδύλων (οριζόντιο επίπεδο) και την θωρακική λόρδωση (οβελιαίο επίπεδο). Η σπονδυλική στήλη στην οπίσθια πλευρά της παρουσιάζει την εικόνα του σχήματος S ή C ανάλογα τον τύπο της σκολίωσης.

Τύποι κυρτωμάτων

Οι κύριοι τύποι της σκολίωσης είναι:

α) η θωρακική σκολίωση

β) η θωρακο-οσφυϊκή

γ) η οσφυϊκή

δ)η διπλή σκολίωση (δεξιά θωρακική και αριστερά οσφυϊκή)

Ο καθορισμός του κυρτώματος έχει πολύ μεγάλη σημασία για τη στοχευμένη θεραπεία του ασθενή.

Είδη σκολιώσεων

Οι σκολιώσεις, σύμφωνα με τη Διεθνή Εταιρεία Έρευνας της Σκολίωσης, ταξινομούνται σε δύο μεγάλες ομάδες:

Α. Λειτουργικές

  • Αντισταθμιστική σκολίωση:

είναι η σκολίωση που αποδίδεται σε άνισα άκρα ή σε κακή συμμετρία της πυέλου

  • Ανταλγική ή <<εξ ‘ερεθισμού>> σκολίωση: είναι η σκολίωση που αποτελεί επιπλοκή παθήσεων της σπονδυλικής στήλης. Υποχωρεί όταν λείψει το αίτιο που την προκαλεί.
  • Στατική σκολίωση : είναι η σκολίωση η οποία αποδίδεται στην κακή στάση του  σώματος.
  • Υστερική: η οποία δεν εμφανίζεται συχνά.

Β. Οργανικές

  • Ιδιοπαθής (idiopathic scoliosis)
  • Συγγενής (congenital scoliosis)
  • Παραλυτική  ή νευρομυικη (paralytic scoliosis)
  • Μεσεγχυματικές διαταραχές

 Ιδιοπαθής σκολίωση

Ο όρος ιδιοπαθής σκολίωση χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά από τον Kleinberg, και αφόρα ασθενείς στους οποίους  η εμφάνιση της σκολίωσης δεν έχει κάποιο συγκεκριμένο αίτιο . Πιο συγκεκριμένα η αιτοπαθογένεια είναι πολυπαραγοντική. Η εμφάνιση της παρατηρείται συνήθως στην προεφηβική και εφηβική ηλικία ,όπου το σώμα υφίσταται σημαντικές αλλαγές.

Η ιδιοπαθής σκολίωση υποδιαιρείται σε τέσσερις κατηγορίες, με βάση την ηλικία πρωτοεμφάνισης της:

  • βρεφική (από 0 έως 3 χρονών)
  • παιδική (από 3 έως 10 χρονών)
  • την εφηβική (μεγαλύτερη των 10 χρονών –μέχρι την σκελετική ωρίμανση )
  • ιδιοπαθή σκολίωση των ενηλίκων (ηλικία μεγαλύτερη από εκείνη της σκελετικής ωρίμανσης)

Επιδημιολογία

Η εφηβική ιδιοπαθής σκολίωση (ΑΙS) με γωνία COBB άνω 10° έχει συχνότητα στον γενικό πληθυσμό 2-3% συμφωνά με τη σημερινή βιβλιογραφία. Περίπου 10% των διαγνωσμένων ασθενών ακολουθούν συντηρητική αντιμετώπιση ενώ το 0,1-0,3% απαιτούν χειρουργική παρέμβαση για την διόρθωση της παραμόρφωσης. Όταν η γωνία είναι 10°-20° η συχνότητα και στα δυο φύλα είναι ίδια ( 1:1). Όσο αυξάνεται η γωνία , η συχνότητα μεταβάλλεται με μεγαλύτερη εμφάνιση στα κορίτσια το οποίο οφείλεται μάλλον σε γενετικούς παράγοντες. Μεταξύ 30° -50° είναι το λεγόμενο ΄΄κρίσιμο σημείο΄΄, το οποίο επηρεάζει την ποιότητα ζωής των ασθενών με παραμορφώσεις που συνοδεύονται από πόνο και  δυσλειτουργίες στην καθημερινότητα.

 

Διάγνωση

Η αισθητική εικόνα είναι αυτό που απασχολεί πολλούς ασθενείς παρατηρώντας το σώμα τους . Η διάγνωση της σκολίωσης γίνεται μέσα από την κλινική αξιολόγηση και τον ακτινολογικό έλεγχο. Η αξιολόγηση αυτή μπορεί να γίνει με διάφορες κλίμακες από εξειδικευμένους θεραπευτές όπως κλίμακα TRACE, POTSI, ATSI . H κλίμακα TRACE ( Τrunk Aesthetic Clinical Evaluation) αποτελεί μια αξιόπιστη μέθοδος αξιολόγησης η οποία στηρίζεται στην αξιολόγηση μέσα από την παρατήρηση ασυμμετρίας των ώμων, της ωμοπλάτης, της μέσης και των ημιθωρακίων. Το μονό μειονέκτημα αυτής της μεθόδου είναι ότι με αυτή την κλίμακα δεν γίνεται να αξιολογηθούν παραμορφώσεις οι οποίες είναι σε τρισδιάστατο επίπεδο.

Κλινική αξιολόγηση:

Η κλινική εικόνα του ασθενούς ποικίλλει ανάλογα τον βαθμό της σκολίωσης. Η παρατήρηση περιλαμβάνει συγκεκριμένα οδηγά σημεία όπως: ανισορροπία στο ύψος των ώμων, της λεκάνης, απόσταση αγκώνων από το σώμα, ύβος κατά την επίκυψη κ.α. Βασικό εργαλείο είναι το τεστ επίκυψης (Αdam’s test)  και η χρήση του σκολιόμετρου. Ένα θετικό τεστ Αdam αποτελεί  παθογνωμονικό στοιχειό  για την ιδιόπαθη σκολίωση. Το σκολιόμετρο με θετικό εύρημα  άνω των 5° αποτελεί ένδειξη ασυμμετρίας της σπονδυλικής στήλης και είναι ένας τρόπος ένδειξης για απεικονιστικό έλεγχο.

Ακτινολογικός έλεγχος:  

Αν και πολλοί γονείς διστάζουν σχετικά με τις ακτινογραφίες στη παιδική ηλικία η απεικονιστική διάγνωση είναι ο μόνος τρόπος για την ασφαλή διάγνωση της ιδιόπαθους σκολίωσης. Για την μείωση της έκθεσης ,συνίσταται  απεικόνιση για την πρώτη διάγνωση και μετά  αναλόγως τον βαθμό ορίζεται ένας επανέλεγχος σε ένα χρονικό εύρος 6-12 μηνών.

Με τις ακτινογραφίες προσδιορίζονται το μέγεθος της σκολίωσης (γωνία Cobb) κ το στάδιο οστικής ανάπτυξης του παιδιού ( Risser sign). Η γωνία Cobb είναι το μέτρο που θα καθορίσει τον τρόπο της αντιμετώπισης (συντηρητική, χειρουργική, εφαρμογή κηδεμόνα ή ο συνδυασμός αυτών.) Η κλίμακα Risser είναι από 0 έως 5 (τέλος οστικής ανάπτυξης). Όσο μικρότερο το Risser sign , τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος να επιδεινωθεί η σκολίωση. Επίσης ελέγχεται και η γωνία της στροφής των σπόνδυλων (Angle Trunk Rotation- ATR) .

Αντιμετώπιση

Η αντιμετώπισης της ιδιόπαθους σκολίωσης εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως  τον βαθμό παραμόρφωσης της σπονδυλικής στήλης, την ηλικία του ασθενούς το όποιο σχετίζεται με πιθανότητα επιδείνωσης αλλά και το ψυχολογικό προφίλ του ασθενούς. Η συντηρητική αντιμετώπιση περιλαμβάνει την εφαρμογή κηδεμόνα ,εφόσον αυτό κρίνεται απαραίτητο, τις ειδικές φυσιοθεραπευτικές ασκησεις (PSSΕ) ή ακόμα και ο συνδυασμός  αυτών.  Οι επιστημονικές κοινότητες SOSORT και SRS εχουν θεσπίσει συγκεκριμένα κριτήρια για την  εφαρμογή κηδεμόνα τα οποία στηρίζονται σε ερευνητικά δεδομένα. Η σύγκριση μεταξύ  διαφορετικών κηδεμόνων ακόμα είναι σε ερευνητικό επίπεδο και στη βιβλιογραφία υπάρχουν λίγες έρευνες που να αποδεικνύουν ότι η εφαρμογή ενός συγκεκριμένου τύπου υπερτερεί έναντι των άλλων.

Η τρισδιάστατη αυτο-διόρθωση αποτελεί τον βασικό άξονα πάνω στον οποίο στηρίζεται η  συντηρητική θεραπεία και πραγματοποιείται πρώτα μέσω της εκπαίδευσης του ασθενή . Μόλις ο ασθενής αποκτήσει επίγνωση της παραμόρφωσης και των απαιτούμενων αλλαγών, τότε είναι σε θέση συνειδητά να προσαρμόσει τη στάση του σώματος του (active self-correction) για  να βρει την καλύτερη δυνατή ευθυγράμμιση της σπονδυλικής στήλης και στα 3 επίπεδα του χώρου. Πάνω σε αυτή τη λογική βασίζονται τα προγράμματα των φυσιοθεραπευτικών ασκήσεων PSSE) .